THƠ

Cao Hành Kiện (nhà văn Trung Quốc, 1940- Giải Nobel Văn học 2000)

Về Cao Hành Kiện, có lẽ tôi không cần phải dẫn giải về ông nữa. Với tôi, ông là một trong số những nhà văn tôi ngưỡng mộ nhất. Tôi đã từng đọc truyện ngắn, kịch và tiểu thuyết của Cao nhưng đây là lần đầu tiên tôi được đọc một bài thơ của ông. Một bài thơ thật sự làm tôi xúc động, cho dù tôi phải đọc nó qua một thứ ngôn ngữ trung gian. Và chiều nay, khi đọc lại bài bào của ký giả Harald Maas trên talawas, tôi càng cảm thấy muốn dịch bài thơ này, dù chưa bao giờ tự tin và khả năng dịch thơ của bản thân.

Cao Hành Kiện, cùng với những tên tuổi như Bắc Đảo, Đa Đa, Dương Luyện, Mã Kiện..., những nhà văn của thế hệ Thiên An Môn này chính là những người đầu tiên đem đến cho văn học Trung Quốc đương đại uy tín chân chính trên toàn thế giới. Rằng dù bất cứ bạo cường nào trấn áp đi nữa, vẫn không thể dập tắt được văn học với tư cách là tiếng nói chân thực nhất, can đảm nhất về/của con người.

CAREFREE AS A BIRD

Gao Xingjian

1

If you are a bird

Nothing more than a bird

You rise with the wind

You fly as you please

With your eyes wide open

You look at the world below

This big mass of chaos

You fly across the muddy swamp

Above all the troubles

At ease and carefree

2

You circle and look about

Or dash straight like a shuttle

You fly where your heart goes

Why turn back and pick up the pettiness

Strewn all over the earth

Nothing to tie you down

Nothing to worry about

No more resentments or regrets

Once free from the burdens of old

You soar high into the sky

Light and loose all over

3

Heavy and ponderous

The earth sways with you

The horizon below

Far off and unreachable

Vanishes in an instant

Scenes of wonder suddenly emerge

One after another

The lake is also spinning in circles

Like the thoughts in your mind

It roams freely

Between the vast desert and the sea

Where night and day cross their paths

A big eye of wisdom

Guides you forward

To the realm of the unknown

4

Luminous ebullience

Empty yet full

Merges eternity with the moment

Time is transparent

From between shadows and cracks

Springs up a certain forgetfulness

5

All these you've never seen before

Unpredictable and capricious

They vanish with a little absence of mind

Again you wander in the dark

Only one thing is clear

You're not a bird after all

You cannot free yourself

They are everywhere

They trap you like a tangled web

These day-to-day hassles

6

In futility's wake

You have to find a refuge

To comfort and soothe your soul

If you still have a soul

It has to go somewhere

Neither heaven nor hell

To lodge this weightlessness

Translated from Chinese

by Gilbert C. F. Fong

*

Cao Hành Kiện (nhà văn Trung Quốc, 1940- Giải Nobel Văn học 2000)

Vô tư như chim trời

1

Nếu là chim

Một con chim không hơn

Bạn cất cánh đón gió trời

Bạn bay liệng trên cao như bạn muốn

Với đôi mắt mở lớn

Bạn nhìn xuống thế gian phía dưới mình

Một khối khổng lồ hỗn loạn

Bạn bay qua những đầm lầy bùn nhão

Bay trên mọi nỗi ưu phiền

Thanh thản và vô tư

2

Bạn lượn vòng và nghe ngóng

Hay vun vút như thoi bay thẳng

Bạn bay đến nơi trái tim mình gọi

Cớ sao phải quay về nhặt lấy những điều vặt vãnh, nhỏ nhen

vương vãi trên mặt đất

Không có gì kéo bạn xuống

Không có gì phải bận tâm

Không còn nữa oán hờn hay tiếc nuối

Khi trút đi gánh nặng của sự cũ mòn

Bạn tung mình vào giữa khoảng trời

Nhẹ tênh và buông xả hết

3

Nặng nề và khó nhọc

Mặt đất xoay vần cùng bạn

Chân trời phía dưới kia

Xa lắc, dường như không thể tới

Vụt biến đi trong chớp mắt

Những cảnh tượng ngạc nhiên bất ngờ

Hiện ra lần lượt

Mặt hồ bỗng xoay tròn

Như những ý nghĩ trong đầu bạn

Chúng thơ thẩn lang thang

Giữa sa mạc bao la và biển cả

Nơi đêm – ngày cắt lối của nhau.

Một con mắt lớn hiền minh

Dẫn dắt bạn đi

Đến lãnh địa của những điều chưa biết

4

Một niềm háo hức bừng lên

Rỗng mà vẫn đầy

Hòa cái vĩnh cửu - cái nhất thời làm một

Thời gian trong suốt

Từ khoảng giữa những bóng mờ và những tiếng nứt vỡ

một sự lãng quên nào đột nhiên thức dậy

5

Tất cả những điều này bạn chưa bao giờ thấy

Không thể đoán biết được và không thể định hình

Chỉ chút lơ đễnh thôi

Chúng đã tan biến hết

Và bạn lại lang thang trong bóng tối

Với một điều duy nhất rõ ràng

Rốt cục bạn chẳng phải là chim

Bạn chẳng thể giải phóng chính mình

Chúng ở khắp mọi nơi

Như mạng nhện bùng nhùng, chúng giăng bẫy bạn

Ôi những điều vặt vãnh đời thường

6

Khi sự phù phiếm thức dậy

Bạn phải đi tìm một nơi trú ẩn

Để an ủi và vuốt ve tâm hồn bạn

Nếu như bạn còn có tâm hồn

Phải đi đến một nơi nào đấy

Chẳng phải địa ngục cũng không phải thiên đường

Để ký gửi sự nhẹ bồng này

Nhẹ như thể nó phi trọng lực

Hải Ngọc dịch

Nguồn: Gao Xingjian, “Carefree as a Bird”, Gilbert C.F.Fong dịch từ Trung văn, Tạp chí Michigan Quarterly Review, Spring 2008, Vol. 47, Iss. 2; pg. 218, 5 pgs